Voorbeschouwing: Een eeuw fietsgeschiedenis onder de hamer

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

De geschiedenis van de automobiel begint, hoe vreemd het soms ook klinkt, bij de fiets. Veel vroege autofabrikanten kwamen voort uit de wereld van pedalen, kettingen en stalen frames. Het is dan ook geen verrassing dat menig autoverzamelaar een of meerdere historische fietsen in zijn collectie heeft. Ook uw redacteur geeft het toe: er staan diverse ongemotoriseerde tweewielers in de schuur. Maar soms duikt er een verzameling op die zelfs de meest doorgewinterde liefhebber doet watertanden. Dat geldt zeker voor de collectie van Monsieur M.

Op 4 december 2025 veilt het Franse veilinghuis Carrère et Laborie deze uitzonderlijke verzameling. De collectie beslaat een indrukwekkende periode van ruim een eeuw, van 1820 tot 1920, en omvat stukken die zonder overdrijving als museaal kunnen worden bestempeld. Wij lichten onze favorieten uit.

Grand-Bi Dwarf Safety Bicycle “Kangaroo” (1884)

Gebouwd door Hillman, Herbert & Cooper geldt dit exemplaar als een technisch curiosum uit de vroege fietsontwikkeling. Het was een poging om de hoge en gevaarlijke “ordinary” of penny-farthing veiliger te maken, zonder volledig afstand te doen van het grote voorwiel dat toen als noodzakelijk werd gezien voor snelheid.

In plaats van een enorm voorwiel (50–60 inch) had de Kangaroo een veel kleiner voorwiel van circa 36 inch. Hierdoor stond de berijder lager en was de valhoogte aanzienlijk kleiner — een grote stap richting veiligheid.

De fiets werd aangedreven door twee kettingen, één aan elke zijde van het voorwiel. Deze kettingen liepen over een transmissiesysteem dat de effectieve ontwikkeling vergrootte: met een kleiner wiel kon men toch de snelheid van een groot voorwiel benaderen. Dit was feitelijk een vroege vorm van overbrenging — nog vóór de derailleur bestond.

Het frame was nog steeds gebaseerd op de geometrie van de hoge bi, maar compacter uitgevoerd. De fiets bleef een direct-drive (aangedreven voorwiel), maar met mechanische vermenigvuldiging.

Quadrant tandem-tricycle (ca. 1886)

Stelt u zich voor: u wandelt door een 19e-eeuwse straat en ziet dit opmerkelijke driewielige tandemvoertuig voorbijrollen. Het moet destijds haast buitenaards hebben geleken. Gebouwd door Quadrant Tricycle Co. (later Quadrant Cycle Co., Birmingham, UK), een fabrikant die gespecialiseerd was in tricycles, vroege tandems en experimentele aandrijfsystemen.

Deze tandem-tricycle was bedoeld om twee rijders achter elkaar te laten fietsen met een stabiele, driewielige configuratie — een concept dat vóór 1890 erg populair was bij zowel sporters als toerrijders. Het is interessant om te zien, vooral met het oog op de denkwijze in die periode. Deze tricycles waren veiliger dan high-wheelers en — niet onbelangrijk — geschikt voor dames (die toen meestal niet op high bicycles reden).

De populariteit heeft echter niet lang geduurd, door de opkomst van de safety bike.

Zoomorfe draisine met paardenhoofd (ca. 1820)

Het oudste stuk uit de collectie is een loopfiets die teruggrijpt op de allereerste vorm van persoonlijke mobiliteit: de draisine. Hoewel de meeste draisines een eenvoudige houten constructie hadden, is dit exemplaar bijzonder door zijn zoomorfe vormgeving: een sierlijk uitgesneden paardenhoofd aan de voorzijde. Daarmee speelde het in op de vertrouwde beeld van het paard, dat tot dan toe het belangrijkste persoonlijke vervoermiddel was. De loopfiets werd zo letterlijk een kunstmatig paard, wat het voor tijdgenoten herkenbaarder en aantrekkelijker maakte.

Ondanks zijn ogenschijnlijk simpele ontwerp introduceerde de draisine een aantal principes die later fundamenteel zouden worden: balans op twee wielen, een rechtlijnig frame en directe menselijke voortbeweging zonder dierlijke kracht.

Rond 1820 waren zulke gedecoreerde “hobby horses” vooral statussymbolen. Ze verschenen in parken en op promenades, bereden door welgestelden die de nieuwste technologie wilden tonen. Deze zoomorfe variant weerspiegelt die modegevoeligheid en het ambachtelijke karakter van de vroege fietsproductie: elk exemplaar was uniek, vaak met uitgesneden details die het verhaal en de uitstraling van het voertuig versterkten.

De zogeheten “hobby horse” verving in zekere zin het paard en markeerde een cruciale stap in de ontwikkeling van het moderne vervoer. De naam verwijst naar uitvinder Karl von Drais, de Duitse baron die rond 1817 de basis legde voor de loopfiets.

Met meer dan twee eeuwen geschiedenis is het haast een wonder dat dit exemplaar bewaard is gebleven. Hoewel er vermoedelijk niet meer op gereden zal — en kan — worden, vormt het een indrukwekkend stuk bewegend erfgoed en een absolute blikvanger in elke woonkamer of kantoorruimte.

Fietsen kunnen gezien worden als vervoersmiddelen, maar in collecties als deze overstijgen zij die functie en worden ze kunstobjecten op zichzelf. Het belooft dan ook een bijzonder boeiende veiling te worden.

Tekst: Laurens Klein

Details

• Titel: 1820 – 1950: Cent-trente ans d’histoire du cycle – Collection de Monsieur M.
• Datum: 4 december 2025, 14:30
• Locatie: Pau (64000), Frankrijk
• Alle advertenties >
• Bieden? Klik hier.

Plaats een reactie, stel een vraag, geef uw mening, deel aanvullende informatie of start een discussie door de onderstaande velden in te vullen